Home Assistant en Zigbee: zo automatiseer je je woning zonder abonnement

Wat is Home Assistant?

Home Assistant is software die je zelf op een kleine computer draait, thuis, op je eigen netwerk. Het verbindt honderden slimme apparaten met elkaar en geeft je een centraal dashboard om alles te bedienen en te automatiseren. Geen cloud, geen abonnement, geen data die naar een server in Amerika gaat.

Het grote voordeel ten opzichte van systemen als Google Home of Amazon Alexa: jij behoudt de controle. Als de server van de fabrikant ermee stopt, werkt jouw installatie gewoon door. En dat is geen theorie -- meerdere bekende smarthome-platformen zijn in de afgelopen jaren plotseling gestopt.

Waarom Zigbee?

Er zijn meerdere draadloze protocollen voor slimme apparaten: wifi, Z-Wave, Thread en Zigbee. Voor de meeste woningen is Zigbee de beste keus, om een aantal praktische redenen.

Zigbee-apparaten verbruiken weinig stroom, waardoor batterijen jaren meegaan in sensoren. Ze vormen een mesh-netwerk: elk stopcontact-apparaat versterkt het signaal voor apparaten die verder weg staan. En het aanbod is groot -- van IKEA tot Aqara tot Philips Hue, allemaal Zigbee-compatibel.

Het nadeel van wifi-apparaten is dat elk apparaat een eigen verbinding met je router nodig heeft. Bij twintig slimme lampen begint dat te wringen.

Wat heb je nodig om te beginnen?

Je hebt drie dingen nodig: een apparaat om Home Assistant op te draaien, een Zigbee-coördinator en een eerste Zigbee-apparaat.

Home Assistant-hardware. De meest gebruikte optie is een Raspberry Pi 4 of een kleine mini-PC zoals de Beelink mini S12. Je kunt ook een oude laptop of NUC hergebruiken. Home Assistant OS is het eenvoudigst om te installeren en wordt het meest aanbevolen voor beginners.

Zigbee-coördinator. Dit is een USB-dongle die je in je mini-PC steekt en als brug dient tussen Zigbee en je thuisnetwerk. De Sonoff Zigbee 3.0 USB Dongle Plus is de meest gebruikte optie en werkt uitstekend met Zigbee2MQTT -- de gratis software die de koppeling regelt. Prijs: rond de 20 euro.

Eerste Zigbee-apparaat. Begin met iets eenvoudigs: een temperatuursensor. De Aqara temperatuur- en vochtigheidssensor kost circa 13 euro en werkt direct. Je ziet meteen in je dashboard hoe warm het is in de slaapkamer -- en dat is bevredigend genoeg om verder te gaan.

Hoe koppel je een Zigbee-apparaat?

Via Zigbee2MQTT, dat je als add-on in Home Assistant installeert, is het koppelen van apparaten een kwestie van een knop indrukken. Je opent de interface, klikt op "Permit join (all)", houdt de knop op je sensor ingedrukt tot hij knippert en na een paar seconden verschijnt het apparaat in de lijst.

Daarna kun je het apparaat in Home Assistant toevoegen via de integratie. Temperatuur, vochtigheid en batterijpercentage zijn dan direct beschikbaar als sensoren.

Praktische automatiseringen voor beginners

Zodra je een paar apparaten hebt, worden automatiseringen interessant. Hier zijn drie die je direct kunt gebruiken.

Lichten aan bij zonsondergang. Home Assistant weet exact wanneer de zon ondergaat op jouw locatie. Je stelt in: als zon onder, zet woonkamerlamp aan op 40% helderheid. Klaar.

Slaapkamer ventileren op basis van CO2. Combineer een CO2-sensor (Zigbee) met een slimme stekker op een ventilator. Als de CO2-waarde boven 1000 ppm stijgt, gaat de ventilator aan. Zodra de waarde daalt, gaat hij weer uit. Bewezen bijdrage aan slaapkwaliteit.

Verwarming mee-ademen met aanwezigheid. Verbind een aanwezigheidssensor of gebruik de locatietracking van de Home Assistant-app op je telefoon. Als je het huis verlaat, zakt de thermostaat naar 17 graden. Als je terugkomt, warmt hij weer op naar 20. Op jaarbasis levert dat een merkbaar verschil in je energierekening.

Wanneer is Home Assistant niets voor jou?

Home Assistant vraagt een investering in tijd. De eerste installatie kost een middag, zeker als je nog nooit met dit soort software hebt gewerkt. Updates doe je zelf, al zijn die steeds eenvoudiger geworden.

Als je wil dat iemand anders alles beheert en je een jaarlijks abonnement betaalt voor ontzorging, kijk dan naar systemen als Homey Pro. Als je primair Philips Hue-lampen wil aansturen en verder niets, heeft Hue zijn eigen app die prima werkt.

Home Assistant is voor mensen die hun systeem willen begrijpen, willen aanpassen en willen weten dat het over vijf jaar nog steeds werkt -- zonder afhankelijk te zijn van een bedrijfsbeslissing.