Home Assistant en Zigbee: zo automatiseer je je woning zonder abonnement

Wat is Home Assistant?

Home Assistant is software die je zelf op een kleine computer draait, thuis, op je eigen netwerk. Het verbindt honderden slimme apparaten met elkaar en geeft je een centraal dashboard om alles te bedienen en te automatiseren. Geen cloud, geen abonnement, geen data die naar een server in Amerika gaat.

Het grote voordeel ten opzichte van systemen als Google Home of Amazon Alexa: jij behoudt de controle. Als de server van de fabrikant ermee stopt, werkt jouw installatie gewoon door. En dat is geen theorie, want meerdere bekende smarthome-platformen zijn in de afgelopen jaren plotseling gestopt.

Waarom Zigbee?

Er zijn meerdere draadloze protocollen voor slimme apparaten: wifi, Z-Wave, Thread en Zigbee. Voor de meeste woningen is Zigbee de beste keus, om een aantal praktische redenen.

Zigbee-apparaten verbruiken weinig stroom, waardoor batterijen jaren meegaan in sensoren. Ze vormen een mesh-netwerk: elk stopcontact-apparaat versterkt het signaal voor apparaten die verder weg staan. En het aanbod is groot, van IKEA tot Aqara tot Philips Hue, allemaal Zigbee-compatibel.

Het nadeel van wifi-apparaten is dat elk apparaat een eigen verbinding met je router nodig heeft. Bij twintig slimme lampen begint dat te wringen.

Wat heb je nodig om te beginnen?

Je hebt drie dingen nodig: een apparaat om Home Assistant op te draaien, een Zigbee-coördinator en een eerste Zigbee-apparaat.

Home Assistant-hardware. De meest gebruikte optie is een Raspberry Pi 4 of een kleine mini-PC zoals de Beelink mini S12. Je kunt ook een oude laptop of NUC hergebruiken. Wil je liever een kant-en-klare oplossing zonder zelf te knutselen, dan is de Home Assistant Green een compacte dedicated computer die direct klaarstaat. Home Assistant OS is het eenvoudigst om te installeren en wordt het meest aanbevolen voor beginners.

Zigbee-coördinator. Dit is een USB-dongle die je in je mini-PC steekt en als brug dient tussen Zigbee en je thuisnetwerk. De Sonoff Zigbee 3.0 USB Dongle Plus is de meest gebruikte optie en werkt uitstekend met Zigbee2MQTT, de gratis software die de koppeling regelt. Prijs: rond de 20 euro.

Eerste Zigbee-apparaat. Begin met iets eenvoudigs: een temperatuursensor. De Aqara temperatuur- en vochtigheidssensor kost circa 13 euro en werkt direct. Je ziet meteen in je dashboard hoe warm het is in de slaapkamer, en dat is bevredigend genoeg om verder te gaan.

Hoe koppel je een Zigbee-apparaat?

Via Zigbee2MQTT, dat je als add-on in Home Assistant installeert, is het koppelen van apparaten een kwestie van een knop indrukken. Je opent de interface, klikt op "Permit join (all)", houdt de knop op je sensor ingedrukt tot hij knippert en na een paar seconden verschijnt het apparaat in de lijst.

Daarna kun je het apparaat in Home Assistant toevoegen via de integratie. Temperatuur, vochtigheid en batterijpercentage zijn dan direct beschikbaar als sensoren.

Praktische automatiseringen voor beginners

Zodra je een paar apparaten hebt, worden automatiseringen interessant. Hier zijn drie die je direct kunt gebruiken.

Lichten aan bij zonsondergang. Home Assistant weet exact wanneer de zon ondergaat op jouw locatie. Je stelt in: als zon onder, zet woonkamerlamp aan op 40% helderheid. Klaar. Wil je weten welke slimme verlichting het beste werkt met Zigbee, dan vind je in onze vergelijking van Philips Hue, IKEA TRÅDFRI en Govee een goed startpunt.

Slaapkamer ventileren op basis van CO2. Combineer een CO2-sensor (Zigbee) met een slimme stekker om het energieverbruik van de ventilator te meten en te sturen. Als de CO2-waarde boven 1000 ppm stijgt, gaat de ventilator aan. Zodra de waarde daalt, gaat hij weer uit. Bewezen bijdrage aan slaapkwaliteit.

Verwarming mee-ademen met aanwezigheid. Verbind een aanwezigheidssensor of gebruik de locatietracking van de Home Assistant-app op je telefoon. Als je het huis verlaat, zakt de thermostaat naar 17 graden. Als je terugkomt, warmt hij weer op naar 20. Op jaarbasis levert dat een merkbaar verschil in je energierekening. Een slimme thermostaat die goed samenwerkt met Home Assistant maakt dit nog eenvoudiger in te stellen.

Energieverbruik live volgen en verschuiven. Wie Home Assistant combineert met een slimme energiemeter ziet in hetzelfde dashboard hoeveel stroom elk circuit verbruikt, in realtime. Dat maakt het mogelijk om automatiseringen te bouwen die apparaten pas inschakelen als het tarief laag genoeg is. Daarvoor lees je je slimme meter uit via de P1-poort: een overzicht van geschikte P1-lezers en energiemeters helpt je de juiste hardware te kiezen. Heb je een thuisbatterij, dan is automatisch opladen op basis van dynamische tarieven de logische vervolgstap. Welk type energiecontract daarbij past, lees je in onze vergelijking van energiecontractsoorten.

Wanneer is Home Assistant niets voor jou?

Home Assistant vraagt een investering in tijd. De eerste installatie kost een middag, zeker als je nog nooit met dit soort software hebt gewerkt. Updates doe je zelf, al zijn die steeds eenvoudiger geworden.

Als je wil dat iemand anders alles beheert en je een jaarlijks abonnement betaalt voor ontzorging, kijk dan naar systemen als Homey Pro. Als je primair Philips Hue-lampen wil aansturen en verder niets, heeft Hue zijn eigen app die prima werkt.

Home Assistant is voor mensen die hun systeem willen begrijpen, willen aanpassen en willen weten dat het over vijf jaar nog steeds werkt, zonder afhankelijk te zijn van een bedrijfsbeslissing. Wil je ook je energieverbruik live inzien naast je smarthome-data, dan is de HomeWizard P1 meter een logische aanvulling die eenvoudig integreert met Home Assistant. En wie zijn tuin verder wil automatiseren, kan bodemvochtsensoren en een slimme beregeningsklep koppelen via dezelfde Zigbee-hub. Handig om te weten: een slimme deurbel koppelt ook prima aan Home Assistant, zodat je een melding krijgt op je dashboard zodra er iemand aanbelt. Wil je geen maandelijkse kosten voor cloudopslag, dan vind je in ons overzicht van deurbellen zonder abonnement modellen die lokaal opnemen of rechtstreeks met Home Assistant samenwerken. Handige bijkomstigheid: zodra je sensordata structureel bijhoudt, merk je sneller wanneer er iets niet klopt in de tuin, zoals plotseling aangetaste graszoden die kunnen wijzen op mollen die diervriendelijk te verjagen zijn zonder vergif of vallen.

Veelgestelde vragen

Home Assistant Zigbee2MQTT setup: hoe begin je?

Zigbee2MQTT installeer je als add-on via de Home Assistant-add-onswinkel. Na de installatie geef je in de configuratie aan welke seriële poort je Zigbee-dongle gebruikt, sla je op en start je de add-on. Zodra Zigbee2MQTT actief is, verschijnen gekoppelde apparaten automatisch in Home Assistant via de MQTT-integratie. De officiële documentatie op zigbee2mqtt.io loopt je stap voor stap door de configuratie heen.

Home Assistant Zigbee antenne: maakt dat verschil?

De meeste Zigbee-dongles worden geleverd met een kleine antenne die voor een doorsnee woning voldoende is. Heb je last van bereikproblemen of een grote woning, dan kun je op dongles als de Sonoff Zigbee 3.0 USB Dongle Plus de standaardantenne vervangen door een externe antenne met een hogere versterkingswaarde. Daarnaast helpt het om de dongle via een USB-verlengkabel wat verder van de computer te plaatsen, omdat de computer zelf elektromagnetische storing kan veroorzaken die het Zigbee-signaal verzwakt. Meer stopcontact-apparaten in je mesh verbeteren het bereik overigens minstens zo effectief.

Home Assistant Zigbee Matter dongle: wat is het verschil?

Een gewone Zigbee-dongle spreekt uitsluitend het Zigbee-protocol. Matter is een nieuwer standaard dat door grote fabrikanten wordt gesteund en via Thread of wifi werkt. Er bestaan dongles die beide protocollen ondersteunen, zoals de Nabu Casa Home Assistant Connect ZBT-1, die zowel als Zigbee-coördinator als als Thread Border Router kan fungeren. Voor een bestaande Zigbee-installatie hoef je niet te wisselen: Zigbee blijft volledig ondersteund en Matter-apparaten kun je naast je Zigbee-netwerk gebruiken via een aparte integratie.

Home Assistant Zigbee apparaat verwijderen: hoe doe je dat?

Open Zigbee2MQTT, ga naar het overzicht van gekoppelde apparaten en klik op het apparaat dat je wilt verwijderen. Onderaan de apparaatpagina vind je een verwijderknop. Bevestig de actie en het apparaat wordt uit het Zigbee-netwerk en de Zigbee2MQTT-database verwijderd. Verwijder daarna ook de bijbehorende entiteiten in Home Assistant zelf via Instellingen, Apparaten en diensten, zodat er geen losse sensoren in je dashboard achterblijven. Wil je het apparaat later opnieuw koppelen, dan doorloop je gewoon de normale koppelprocedure.